اتریوم (Ethereum) یک شبکه بلاکچینی غیرمتمرکز است که علاوه بر انتقال ارز دیجیتال، امکان اجرای قراردادهای هوشمند و ساخت برنامه‌های غیرمتمرکز را فراهم می‌کند. ارز دیجیتال این شبکه اتر (ETH) است؛ همان ارزی که بیشتر کاربران آن را با نام اتریوم می‌شناسند و خرید و فروش می‌کنند.
توسعه‌دهندگان می‌توانند از شبکه اتریوم برای ساخت برنامه‌های مالی، بازی‌های دیجیتال و سیستم‌های پرداخت استفاده کنند، بدون اینکه مدیریت همه بخش‌ها به یک سرور مرکزی وابسته باشد.

کاربردهای اتریوم

اتریوم به کاربران اجازه می‌دهد دارایی‌های دیجیتال خود را منتقل کنند و از برنامه‌هایی استفاده کنند که روی بلاکچین ساخته شده‌اند. این برنامه‌ها با عنوان برنامه‌های غیرمتمرکز یا DApp شناخته می‌شوند.

کاربردهای اصلی شبکه اتریوم را در جدول زیر می‌بینید:

کاربرد توضیح نمونه
انتقال ارز دیجیتال ارسال ETH و توکن‌های شبکه به کیف پول دیگر انتقال ETH یا تتر
خرید و فروش غیرمتمرکز مبادله ارزهای دیجیتال از طریق قرارداد هوشمند Uniswap
وام‌دهی و وام‌گیری دریافت یا ارائه وام با وثیقه ارز دیجیتال Aave
ساخت ارز دیجیتال ایجاد توکن جدید بدون ساخت بلاکچین مستقل توکن‌های ERC-20
خرید و فروش NFT ثبت و انتقال مالکیت توکن‌های منحصربه‌فرد بازارهای NFT
بازی‌های بلاکچینی نگهداری و معامله دارایی‌های دیجیتال بازی بازی‌های مبتنی بر اتریوم

برای این خدمات نیازی به دانش برنامه‌نویسی ندارید. یک کیف پول سازگار با اتریوم، امکان اتصال به برنامه‌های غیرمتمرکز و انجام تراکنش را در اختیار شما قرار می‌دهد.

تفاوت اتریوم و اتر (ETH)

تفاوت اتر و اتریوم

اتریوم نام شبکه بلاکچینی است و اتر (ETH) ارز دیجیتال اصلی آن محسوب می‌شود.

اتر سه کاربرد مهم دارد:

  • پرداخت کارمزد: برای ارسال تراکنش یا استفاده از قراردادهای هوشمند در شبکه اصلی، کارمزد با ETH پرداخت می‌شود.
  • انتقال و سرمایه‌گذاری: کاربران می‌توانند ETH را خرید و فروش کنند، به دیگران انتقال دهند یا نگهداری کنند.
  • تأمین امنیت شبکه: اتر در فرایند استیکینگ برای مشارکت در امنیت شبکه استفاده می‌شود.

 برخلاف بیت کوین که عرضه آن به ۲۱ میلیون واحد محدود شده، اتریوم سقف عرضه مشخصی ندارد.شبکه برای تأمین امنیت خود اتر جدید ایجاد می‌کند و بخشی از کارمزد تراکنش‌ها را برای همیشه از عرضه حذف می‌کند. به همین دلیل، تعداد کل واحدهای ETH می‌تواند افزایش یا کاهش پیدا کند.

نحوه عملکرد شبکه اتریوم

برای فهمیدن نحوه کار اتریوم، یک انتقال ساده را در نظر بگیرید.

فرض کنید می‌خواهید مقداری ETH برای دوستتان بفرستید. پس از وارد کردن آدرس کیف پول مقصد و تأیید انتقال، تراکنش با کلید خصوصی شما امضا و به شبکه ارسال می‌شود.

در اتریوم، اطلاعات تراکنش‌ها در یک پایگاه داده مشترک به نام بلاکچین نگهداری می‌شود. کامپیوترهای متصل به شبکه که نود (Node) نام دارند، اطلاعات را بررسی می‌کنند و بر اساس قوانین مشترک شبکه فعالیت دارند.

در ادامه، تراکنش معتبر در یک بلاک قرار می‌گیرد و پس از ثبت آن، موجودی فرستنده و گیرنده به‌روزرسانی می‌شود.

این فرایند بدون نیاز به تأیید یک بانک یا شرکت مرکزی انجام می‌شود.

نقش قراردادهای هوشمند در اتریوم

انتقال ارز دیجیتال تنها یکی از کارهایی است که اتریوم انجام می‌دهد. قابلیت مهم‌تر این شبکه، اجرای قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) است.

قرارداد هوشمند در واقع برنامه‌ای است که شرایط انجام یک عملیات از قبل در کد آن مشخص شده است.

برای مثال، در یک صرافی غیرمتمرکز، زمانی که کاربر درخواست تبدیل یک ارز به ارز دیگر را ثبت می‌کند، قرارداد هوشمند معامله را بر اساس موجودی، قیمت و شرایط تعیین‌شده اجرا می‌کند.

این قراردادها در محیطی به نام ماشین مجازی اتریوم (EVM) اجرا می‌شوند. EVM به شبکه کمک می‌کند نتیجه اجرای برنامه‌ها را طبق قوانین یکسان بررسی کند.

در نتیجه، توسعه‌دهندگان می‌توانند خدماتی بسازند که اجرای آن‌ها به تأیید دستی یک شرکت وابسته نباشد.

توکن‌های ساخته‌شده روی اتریوم

تمام ارزهای دیجیتالی که در شبکه اتریوم وجود دارند، ETH نیستند. توسعه‌دهندگان می‌توانند توکن‌های جدیدی روی این بلاکچین ایجاد کنند.

برای اینکه توکن‌ها در کیف پول‌ها و برنامه‌های مختلف به شکل یکسان شناسایی شوند، از استانداردهای مشخص استفاده می‌شود.

استاندارد ERC-20 یکی از مهم‌ترین این استانداردهاست و برای ساخت توکن‌های قابل تعویض کاربرد دارد. بسیاری از استیبل کوین‌ها و توکن‌های پروژه‌های ارز دیجیتال از این استاندارد استفاده می‌کنند.

در کنار آن، استاندارد ERC-721 برای ساخت توکن‌های غیرمثلی یا NFT به کار می‌رود.

استاندارد ERC 404 نیز یک روش آزمایشی برای ترکیب ویژگی‌های توکن‌های قابل تعویض و NFT است. این روش برخلاف ERC-20 و ERC-721، هنوز یک استاندارد رسمی و نهایی در اتریوم محسوب نمی‌شود.

بنابراین، هنگام خرید یا انتقال توکن باید علاوه بر نام ارز، به شبکه و آدرس قرارداد آن نیز توجه کنید.

کارمزد و سرعت شبکه اتریوم

برای انجام تراکنش در اتریوم باید کارمزد پرداخت کنید. این کارمزد بر اساس میزان پردازش مورد نیاز تراکنش که با واحد گس (Gas) اندازه‌گیری می‌شود، محاسبه می‌شود.

میزان کارمزد به دو عامل اصلی بستگی دارد: حجم پردازش مورد نیاز تراکنش و قیمت گس در زمان انجام

برای مثال، انتقال ساده ETH پردازش کمتری نسبت به اجرای یک معامله پیچیده در صرافی غیرمتمرکز نیاز دارد. به همین دلیل، هزینه این دو عملیات یکسان نیست.

کارمزد پیش از تأیید تراکنش در کیف پول نمایش داده می‌شود و کاربر می‌تواند آن را بررسی کند.

شبکه‌های لایه دوم اتریوم

برای افزایش ظرفیت پردازش تراکنش‌ها و کاهش هزینه‌ها، شبکه‌های لایه دوم مانند Arbitrum، Optimism و Base توسعه پیدا کرده‌اند.

این شبکه‌ها بخشی از پردازش تراکنش‌ها را خارج از شبکه اصلی انجام می‌دهند و برای ثبت داده‌ها و حفظ امنیت از سازوکارهای مرتبط با اتریوم استفاده می‌کنند.

برای کاربران، مهم‌ترین نتیجه استفاده از لایه دوم، دسترسی به تراکنش‌هایی با کارمزد کمتر است.

با این حال، انتقال ETH روی شبکه اصلی اتریوم با انتقال آن روی Arbitrum یا Base تفاوت دارد. هنگام واریز یا برداشت، باید مطمئن شوید شبکه انتخاب‌شده در کیف پول و صرافی مقصد پشتیبانی می‌شود.

خرید و نگهداری اتریوم

یکی از ساده‌ترین روش‌های خرید اتریوم، استفاده از صرافی ارز دیجیتال است. در ایران نیز می‌توانید از صرافی‌های داخلی برای خرید ETH با تومان یا تتر استفاده کنید.

در فرایند خرید اتریوم در ایران باید قیمت معامله، کارمزد صرافی، حداقل مبلغ خرید و شرایط برداشت را بررسی کنید.

پس از خرید، دو روش برای نگهداری دارایی دارید:

  • نگهداری در صرافی: دسترسی به دارایی از طریق حساب کاربری انجام می‌شود و نگهداری کلیدهای دارایی بر عهده صرافی است.
  • نگهداری در کیف پول شخصی: کنترل کلید خصوصی و مدیریت دارایی در اختیار خودتان قرار می‌گیرد.

برای انتخاب کیف پول اتریوم، گزینه‌هایی مانند MetaMask، Rabby و کیف پول‌های سخت‌افزاری سازگار با ETH وجود دارند.

کیف پول‌های نرم‌افزاری برای انجام تراکنش و اتصال به برنامه‌های غیرمتمرکز کاربرد دارند. کیف پول سخت‌افزاری نیز کلید خصوصی را در محیطی جدا از کامپیوتر یا تلفن همراه نگهداری می‌کند.

اگر از کیف پول شخصی استفاده می‌کنید، حفاظت از عبارت بازیابی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این عبارت امکان دسترسی به دارایی‌های شما را فراهم می‌کند.

امنیت شبکه اتریوم و استیکینگ

اتریوم برای تأیید بلاک‌ها و حفظ امنیت شبکه از الگوریتم اثبات سهام (Proof of Stake) استفاده می‌کند.

در این روش، اعتبارسنج‌ها (Validators) با سپرده‌گذاری ETH در فرایند تأیید اطلاعات شبکه مشارکت می‌کنند. آن‌ها در ازای انجام صحیح وظایف خود پاداش دریافت می‌کنند و در صورت تخلف از قوانین اجماع، بخشی از دارایی سپرده‌گذاری‌شده آن‌ها در معرض جریمه قرار می‌گیرد.

برای راه‌اندازی یک اعتبارسنج مستقل، حداقل ۳۲ ETH لازم است؛ اما با استفاده از سرویس‌های تجمیعی، مشارکت با سرمایه کمتر نیز امکان‌پذیر است.

در روش استیک اتریوم، کاربران از طریق مشارکت در تأمین امنیت شبکه پاداش دریافت می‌کنند. البته استفاده از سرویس‌های واسطه، ریسک‌هایی مانند نقص قرارداد هوشمند یا مشکلات ارائه‌دهنده را به همراه دارد.

تا سپتامبر ۲۰۲۲، اتریوم از الگوریتم اثبات کار استفاده می‌کرد و ماینرها وظیفه تولید بلاک را بر عهده داشتند. پس از مهاجرت شبکه به اثبات سهام، استخراج اتریوم متوقف شد.

در حال حاضر نمی‌توان ETH را از طریق استخراج با کارت گرافیک یا دستگاه‌های ماینینگ به دست آورد.

تفاوت اتریوم و بیت کوین

بیت کوین و اتریوم هر دو از فناوری بلاکچین استفاده می‌کنند، اما هدف اصلی آن‌ها متفاوت است.

بیت کوین با هدف ایجاد پول دیجیتال غیرمتمرکز ساخته شد. اتریوم علاوه بر انتقال ارزش، امکان ساخت و اجرای برنامه‌های مختلف را فراهم می‌کند.

در مقایسه بیت کوین و اتریوم، این تفاوت‌ها اهمیت بیشتری دارند:

ویژگی بیت کوین اتریوم
سال راه‌اندازی ۲۰۰۹ ۲۰۱۵
ارز دیجیتال BTC ETH
هدف اصلی انتقال و نگهداری ارزش انتقال دارایی و اجرای برنامه‌های غیرمتمرکز
الگوریتم اجماع اثبات کار (PoW) اثبات سهام (PoS)
عرضه محدود به ۲۱ میلیون واحد بدون سقف عرضه ثابت
قراردادهای هوشمند قابلیت برنامه‌نویسی محدودتر در لایه اصلی پشتیبانی گسترده از قراردادهای هوشمند

علاوه بر بیت کوین، اتریوم با شبکه‌های قابل برنامه‌ریزی دیگری مانند سولانا، آوالانچ و کاردانو نیز رقابت می‌کند.

برخی از این پروژه‌ها به دلیل تلاش برای ارائه تراکنش‌های سریع‌تر یا کم‌هزینه‌تر، لقب قاتل اتریوم گرفته‌اند.

در بررسی بهترین رقبای اتریوم، تنها سرعت تراکنش اهمیت ندارد؛ امنیت شبکه، تعداد کاربران، میزان فعالیت توسعه‌دهندگان و هزینه استفاده نیز باید مقایسه شوند.

یکی دیگر از شاخص‌های بررسی جایگاه ETH در بازار، دامیننس اتریوم است. این شاخص نشان می‌دهد چه سهمی از ارزش کل بازار ارزهای دیجیتال به ETH اختصاص دارد.

خالق اتریوم، تاریخچه و مهم‌ترین ارتقاهای شبکه 

ویتالیک بوترین خالق اتریوم

ایده اتریوم در سال ۲۰۱۳ توسط ویتالیک بوترین مطرح شد. او قصد داشت قابلیت‌های بلاکچین را از انتقال ارز دیجیتال فراتر ببرد و بستری برای اجرای برنامه‌های مختلف ایجاد کند.

پس از انتشار طرح اولیه و جذب سرمایه برای توسعه پروژه، شبکه اصلی اتریوم در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۵ راه‌اندازی شد.

از آن زمان، تغییرات مهمی در عملکرد و ساختار این شبکه اتفاق افتاده است.

سال رویداد نتیجه
۲۰۱۵ راه‌اندازی اتریوم آغاز فعالیت شبکه اصلی
۲۰۱۶ انشعاب پس از حادثه The DAO شکل‌گیری اتریوم کلاسیک (ETC)
۲۰۲۰ راه‌اندازی Beacon Chain آغاز فعالیت زنجیره اجماع اثبات سهام
۲۰۲۲ ارتقای Merge پایان استخراج و مهاجرت کامل به اثبات سهام
۲۰۲۳ ارتقای Shapella فعال شدن برداشت ETH استیک‌شده
۲۰۲۴ ارتقای Dencun کاهش هزینه داده برای شبکه‌های لایه دوم
۲۰۲۵ ارتقاهای Pectra و Fusaka بهبود قابلیت‌های حساب‌ها، اعتبارسنج‌ها و مقیاس‌پذیری
۲۰۲۶ توسعه Glamsterdam ادامه آزمایش تغییرات مربوط به ظرفیت و پردازش شبکه

در سال ۲۰۱۶، اختلاف جامعه بر سر نحوه برخورد با دارایی‌های ازدست‌رفته در حمله به The DAO باعث انشعاب شبکه شد. همین اتفاق مبنای شناخت تفاوت اتریوم و اتریوم کلاسیک است که امروز به‌عنوان دو بلاکچین مستقل فعالیت می‌کنند.

یکی از تغییرات مهم بعدی، راه‌اندازی بیکن‌چین (Beacon Chain) بود که زیرساخت اولیه اجماع اثبات سهام را فراهم کرد.

در سپتامبر ۲۰۲۲، با اجرای Merge اتریوم، شبکه اصلی به این سازوکار متصل شد و فعالیت ماینرها پایان یافت. این تغییر مصرف انرژی اتریوم را حدود ۹۹٫۹۵ درصد کاهش داد.

پس از آن، هاردفورک شانگهای اتریوم در کنار ارتقای Capella، امکان برداشت ETH سپرده‌گذاری‌شده را در آوریل ۲۰۲۳ فراهم کرد.

توسعه اتریوم همچنان ادامه دارد. برای مثال، پروپوزال بهبود اتریوم EIP-4444 با هدف کاهش حجم داده‌های تاریخی که نودها باید در اختیار سایر نودها قرار دهند، طراحی شده است. این پیشنهاد در اکتبر ۲۰۲۶ همچنان وضعیت Draft دارد.

ارتقای Glamsterdam نیز در همین تاریخ در مرحله آزمایش است و زمان فعال‌سازی نهایی آن روی شبکه اصلی هنوز تأیید نشده است.

مزایا و محدودیت‌های اتریوم

اتریوم امکانات گسترده‌ای برای کاربران و توسعه‌دهندگان فراهم می‌کند، اما استفاده از آن بدون محدودیت و ریسک نیست.

مزایای اتریوم محدودیت‌ها
اجرای برنامه‌ها بدون سرور مرکزی واحد ریسک نقص امنیتی در قراردادهای هوشمند
امکان ایجاد توکن و دارایی دیجیتال نیاز به شناخت استانداردها و شبکه‌های انتقال
دسترسی به خدمات مالی غیرمتمرکز ریسک از دست رفتن دارایی در برنامه‌های ناامن
توسعه شبکه‌های لایه دوم تفاوت شرایط امنیتی و برداشت در لایه‌های دوم
امکان مشارکت در تأمین امنیت شبکه ریسک جریمه یا مشکلات سرویس‌های استیکینگ

یک برنامه می‌تواند روی اتریوم اجرا شود، اما به دلیل نقص قرارداد هوشمند یا طراحی نامناسب، سرمایه کاربران را در معرض خطر قرار دهد.

از طرف دیگر، ارزش و کاربرد فناوری اتریوم به معنی تضمین رشد قیمت ETH نیست. قیمت این ارز تحت تأثیر عرضه و تقاضا، شرایط بازار و عوامل اقتصادی تغییر می‌کند.

سخن آخر

اتریوم یک شبکه بلاکچینی است که امکان انتقال ارز دیجیتال، اجرای قراردادهای هوشمند و استفاده از برنامه‌های غیرمتمرکز را فراهم می‌کند. ETH نیز ارز اصلی این شبکه است که برای پرداخت کارمزد، انتقال ارزش و مشارکت در تأمین امنیت استفاده می‌شود.

اگر قصد خرید اتریوم را دارید، شناخت تفاوت شبکه و ارز ETH، هزینه تراکنش‌ها و روش نگهداری دارایی از مهم‌ترین اطلاعاتی است که پیش از ورود به بازار به آن نیاز دارید.

اتریوم امکانات گسترده‌ای در اختیار کاربران قرار می‌دهد، اما استفاده درست از آن به شناخت شبکه، انتخاب برنامه‌های معتبر و رعایت اصول امنیتی وابسته است.

سوالات متداول درباره اتریوم

می‌تونم با پول کم هم اتریوم بخرم یا باید یک ETH کامل بخرم؟

برای خرید اتریوم نیازی به خرید یک واحد کامل نیست. ETH تا ۱۸ رقم اعشار تقسیم می‌شود و کاربران می‌توانند بخش کوچکی از آن را خریداری کنند. حداقل مبلغ سفارش به قوانین صرافی انتخاب‌شده بستگی دارد.

اگه تراکنش اتریومم تأیید نشه، پولم از بین می‌ره؟

تراکنشی که هنوز در بلاک ثبت نشده، به معنی انتقال قطعی دارایی نیست. ابتدا باید وضعیت آن را با شناسه تراکنش در مرورگر بلاکچین بررسی کرد. برای تراکنش‌های در انتظار، استفاده از قابلیت افزایش کارمزد یا جایگزینی تراکنش از طریق کیف پول امکان‌پذیر است.

از کجا بفهمم اتریومی که برام فرستادن واقعا به کیف پولم رسیده؟

می‌توان آدرس کیف پول یا شناسه تراکنش را در مرورگر بلاکچین مربوط به شبکه انتقال بررسی کرد. برای شبکه اصلی اتریوم، Etherscan اطلاعاتی مانند وضعیت تراکنش، مبلغ، آدرس فرستنده و گیرنده را نمایش می‌دهد.

اگه یه توکن ناشناس تو کیف پول اتریومم ظاهر بشه، باید چی کار کنم؟

وجود توکن ناشناس به معنی معتبر بودن آن نیست. نباید برای فروش یا دریافت پاداش ادعایی، کیف پول را به سایت معرفی‌شده توسط آن توکن متصل کرد. بهترین اقدام، خودداری از تعامل با قرارداد ناشناس و پنهان کردن آن از فهرست دارایی‌های کیف پول است.

اگه اتریوم رو به آدرس اشتباه بفرستم، راهی برای پس گرفتنش هست؟

تراکنش ثبت‌شده در بلاکچین اتریوم قابل لغو نیست. اگر آدرس مقصد تحت کنترل شخص دیگری باشد، بازگشت دارایی به همکاری صاحب آن آدرس بستگی دارد. در انتقال به صرافی یا شبکه اشتباه، باید امکان بازیابی را با پشتیبانی سرویس مقصد بررسی کرد.

اشتراک‌گذاری: تلگرام واتس‌اپ X فیسبوک
Shadi Kamalpoor

شادی کمال‌پور در جایگاه نویسنده ارشد بیتفا روی تولید محتوای آموزشی و تحلیلی برای مخاطبان بازار ارزهای دیجیتال فعالیت می‌کند؛ محتوایی که هدف آن تبدیل مفاهیم پیچیده کریپتو به توضیحاتی روشن، دقیق و قابل استفاده برای کاربر فارسی‌زبان است.